متره و برآورد سینی کابل؛ از نقشه تا صورت وضعیت

در متره‌ی سینی کابل، طول مسیر به تفکیک عرض و ضخامت بر حسب متر طول اندازه‌گیری می‌شود. اتصالات (زانویی، سه‌راهی، چهارراهی، تبدیل) عددی شمرده می‌شوند و ساپورت‌ها بسته به شرح ردیف، عددی یا بر حسب کیلوگرم پروفیل. بیشتر اختلاف‌های صورت وضعیت از سه جا می‌آید: طول قائم که در پلان دیده نمی‌شود، طولی که هم زیر اتصالات و هم در ردیف مستقیم حساب شده، و ضخامتی که روی کاغذ نوشته شده ولی روی ترازو درنمی‌آید.

این راهنما برای مهندس دفتر فنی، ناظر و پیمانکاری است که باید سینی کابل یک پروژه را از روی نقشه متره کند، با فهرست بها تطبیق دهد و بعد همان عدد را در کارگاه کنترل کند. هر بخش با یک مثال عددی همراه است تا بتوانید روش را مستقیم روی پروژه‌ی خودتان پیاده کنید.

سینی کابل در صورت وضعیت از چه اقلامی تشکیل می‌شود؟

یک مسیر سینی کابل در صورت وضعیت حداقل به پنج قلم تقسیم می‌شود: سینی مستقیم، درب، اتصالات، ساپورت و همبندی (ارت). هر قلم واحد اندازه‌گیری خودش را دارد. اگر این تفکیک از اول در جدول متره رعایت نشود، تطبیق با فهرست بها و کنترل کارگاهی تقریباً غیرممکن می‌شود.

قلم	واحد رایج	نکته‌ی متره
سینی کابل مستقیم	متر طول	برای هر عرض و هر ضخامت یک ردیف جدا
درب سینی	متر طول	فقط جایی که در نقشه یا مشخصات فنی خواسته شده
زانویی افقی و عمودی	عدد	زانویی عمودی در پلان دیده نمی‌شود؛ از مقطع و دیتیل بخوانید
سه‌راهی، چهارراهی و تبدیل	عدد	تبدیل در هر تغییر عرض مسیر لازم است
وصله (اتصال دو شاخه)	عدد یا جزو سینی	بسیاری از شرح ردیف‌ها وصله و پیچ را جزو قیمت سینی می‌دانند
ساپورت سقفی، دیواری یا آویز	عدد یا کیلوگرم	بسته به شرح ردیف؛ پروفیل و سی‌چنل اغلب کیلوگرمی است
سیم یا تسمه‌ی همبندی	متر طول	پیوستگی الکتریکی مسیر، به‌خصوص در محل وصله‌ها

قاعده‌ی طلایی: واحد نهایی را همیشه شرح ردیف فهرست بها یا قرارداد تعیین می‌کند، نه عادت کارگاه. پیش از شروع متره، شرح ردیف و مقدمه‌ی فصل مربوط را بخوانید تا بدانید چه چیزی جدا پرداخت می‌شود و چه چیزی داخل قیمت ردیف اصلی است.

طول سینی کابل را از روی نقشه چطور متره کنیم؟

طول سینی را روی محور مسیر و به تفکیک عرض اندازه بگیرید، بعد طول‌های قائم را از مقاطع اضافه کنید. پلان فقط طول افقی را نشان می‌دهد. پایین آمدن مسیر تا تابلو، بالا رفتن در شفت یا تغییر تراز زیر تیر، همه در پلان صفرند و در کارگاه متر می‌خورند.

روش کار در اتوکد

1. برای هر عرض سینی یک لایه‌ی جدا بسازید، مثلاً TRAY-30 و TRAY-60.
2. روی محور هر مسیر یک پلی‌لاین بکشید و آن را در لایه‌ی همان عرض قرار دهید.
3. همه‌ی پلی‌لاین‌های یک لایه را انتخاب کنید. در پنجره‌ی Properties، طول هر کدام را ببینید و جمع بزنید، یا از Data Extraction یک جدول طول بگیرید.
4. مقیاس نقشه را یک بار با یک بُعد معلوم (مثلاً عرض یک راهرو) کنترل کنید. نقشه‌ای که با مقیاس اشتباه وارد شده، کل متره را جابه‌جا می‌کند.

طول‌های قائم را جا نیندازید

هر جا مسیر از تراز سقف به تابلو، شفت یا تراز دیگری می‌رسد، اختلاف تراز را از مقطع بخوانید و به طول همان عرض اضافه کنید. این طول‌ها در یک ساختمان چندطبقه، به‌خصوص در شفت‌های عمودی، گاهی چند ده متر می‌شوند.

یک مثال

مسیر سینی عرض ۳۰ یک راهروی اداری را در نظر بگیرید:

بخش مسیر	منبع	طول (متر)
راهروی اصلی	پلان	۱۸٫۴
شاخه‌ی شرقی	پلان	۱۲٫۶
شاخه‌ی غربی	پلان	۷٫۰
پایین آمدن تا دو تابلو (۲ × ۱٫۲)	مقطع	۲٫۴
جمع		۴۰٫۴

بدون ردیف آخر، صورت وضعیت حدود ۶ درصد کمتر از کار انجام‌شده درمی‌آمد. همین عدد در یک برج با چند شفت می‌تواند به چند صد متر برسد.

طول زیر اتصالات

اگر فهرست بها یا قرارداد اتصالات را جدا و عددی پرداخت می‌کند، طولی که زانویی‌ها و سه‌راهی‌ها اشغال می‌کنند نباید دوباره در ردیف سینی مستقیم بیاید. ساده‌ترین روش این است که پلی‌لاین را فقط روی بخش‌های مستقیم بین دو اتصال بکشید. اگر اتصالات جزو قیمت ردیف سینی است، طول کامل محور را بنویسید و اتصالات را جدا نشمارید.

اتصالات و ساپورت‌ها را چطور بشماریم؟

اتصالات را در هر تغییر جهت، انشعاب و تغییر عرض مسیر بشمارید و ساپورت‌ها را از تقسیم طول هر بخش مستقیم بر فاصله‌ی ساپورت به‌دست آورید. هر دو قلم عددی‌اند، اما خطای شمارششان در صورت وضعیت از خطای طول بیشتر است.

اتصالات

• زانویی افقی: هر شکست مسیر در پلان.
• زانویی عمودی: هر تغییر تراز در مقطع. مسیری که از سقف پایین می‌آید و دوباره افقی می‌شود، دو زانویی عمودی دارد؛ اگر مستقیم به تابلو برسد، معمولاً یکی.
• سه‌راهی و چهارراهی: هر انشعاب از مسیر اصلی.
• تبدیل: هر جا عرض مسیر عوض می‌شود، مثلاً از ۶۰ به ۳۰ بعد از جدا شدن یک شاخه.

در اتوکد، روی هر اتصال یک بلوک ساده بگذارید (یک بلوک برای هر نوع و عرض) و در پایان با دستور COUNT یا BCOUNT تعداد بلوک‌ها را بگیرید. این روش هم سریع است و هم در بازبینی ناظر قابل ردیابی.

ساپورت‌ها

تعداد ساپورت هر بخش مستقیم از این رابطه به‌دست می‌آید:

تعداد ساپورت = (طول بخش مستقیم ÷ فاصله‌ی ساپورت، گردشده به عدد بالاتر) + ۱

به این عدد، یک ساپورت نزدیک هر زانویی، سه‌راهی و انتهای مسیر اضافه کنید؛ بیشترین خیز دقیقاً در همین نقاط اتفاق می‌افتد.

در اجرای رایج ساختمانی، فاصله‌ی ساپورت‌ها حدود ۱٫۵ متر است. با ورق نازک و بار سبک این فاصله به حدود یک متر کم می‌شود، و با ورق ضخیم‌تر و بار متوسط تا ۲ متر هم اجرا می‌شود. در مسیرهای سنگین یا کابل‌های فشار متوسط، به این عدد تجربی اکتفا نکنید و محاسبه‌ی بار بخواهید.

مثال: برای مسیر ۴۰ متری بخش قبل با فاصله‌ی ۱٫۵ متر، راهروی اصلی ۱۴، شاخه‌ی شرقی ۱۰ و شاخه‌ی غربی ۶ ساپورت می‌خواهد؛ یعنی ۳۰ ساپورت، به‌علاوه‌ی ساپورت‌های کنار اتصالات.

اگر ساپورت کیلوگرمی پرداخت می‌شود

وزن هر ساپورت را از جمع اجزای آن حساب کنید: طول سی‌چنل یا نبشی ضرب در وزن هر متر آن، به‌علاوه‌ی میلگرد رزوه‌ای و بست‌ها. وزن هر متر پروفیل را از جدول تولیدکننده بردارید، نه از حافظه. یک جدول کوچک «ساپورت تیپ» با وزن هر تیپ بسازید و فقط تعداد هر تیپ را در صورت وضعیت ضرب کنید.

وزن سینی کابل؛ ضخامت را با ترازو کنترل کنید

وزن هر متر سینی کابل تقریباً برابر است با عرض گسترده‌ی ورق (به متر) ضرب در ضخامت (به میلی‌متر) ضرب در ۷٫۸۵. برای سینی رایجی که دو دیواره‌ی ۴ سانتی‌متری دارد، رابطه ساده‌تر می‌شود:

وزن هر متر (کیلوگرم) ≈ (عرض به سانتی‌متر + ۸) ÷ ۱۰۰ × ضخامت به میلی‌متر × ۷٫۸۵

عدد ۸ مجموع دو دیواره‌ی ۴ سانتی است و ۷٫۸۵ چگالی فولاد بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب. مثلاً سینی عرض ۳۰ با ورق ۱٫۲۵ میلی‌متر حدود ۳٫۷ کیلوگرم بر متر وزن دارد، یعنی هر شاخه‌ی ۲ متری حدود ۷٫۵ کیلوگرم.

جدول وزن تئوری سینی کابل (کیلوگرم بر متر، دیواره‌ی ۴ سانتی)

عرض (سانتی‌متر)	ورق ۰٫۷	ورق ۱	ورق ۱٫۲۵	ورق ۱٫۵
۱۰	۰٫۹۹	۱٫۴۱	۱٫۷۷	۲٫۱۲
۲۰	۱٫۵۴	۲٫۲۰	۲٫۷۵	۳٫۳۰
۳۰	۲٫۰۹	۲٫۹۸	۳٫۷۳	۴٫۴۷
۴۰	۲٫۶۴	۳٫۷۷	۴٫۷۱	۵٫۶۵
۵۰	۳٫۱۹	۴٫۵۵	۵٫۶۹	۶٫۸۳
۶۰	۳٫۷۴	۵٫۳۴	۶٫۶۷	۸٫۰۱

وزن واقعی با این جدول کمی فرق دارد. سوراخ‌های تهویه وزن را کم می‌کنند و لبه‌ی برگشتی دیواره‌ها و پوشش روی کمی اضافه می‌کنند. در عمل اختلاف چنددرصدی طبیعی است. اما اگر شاخه بیش از ۱۰ درصد سبک‌تر از عدد جدول درآمد، ورق نازک‌تر از چیزی است که در فاکتور آمده.

چرا این موضوع به صورت وضعیت مربوط است؟

قیمت سینی کابل مستقیماً به ضخامت ورق بستگی دارد. سینی‌ای که با ضخامت ۱٫۲۵ در صورت وضعیت آمده ولی با ورق ۱ تحویل شده، حدود ۲۰ درصد وزن و تقریباً همان‌قدر از ارزش مصالحش کم است. ناظر و پیمانکار هر دو از این اختلاف ضرر می‌کنند؛ یکی پول اضافه می‌دهد و دیگری بار سبک‌تری روی ساپورت‌هایش می‌گذارد.

برعکس هم می‌شود حساب کرد: اگر شاخه‌ی ۲ متری عرض ۳۰ روی ترازو ۶٫۵ کیلوگرم درآمد، ضخامت واقعی ورق حدود ۱٫۱ میلی‌متر است، نه ۱٫۲۵.

برخی تولیدکنندگان بازار لاله‌زار، از جمله آریا پایپ، همین فرمول وزن را روی صفحه‌ی محصولشان منتشر کرده‌اند تا خریدار بتواند ادعای ضخامت را خودش با ترازو بسنجد. اگر فروشنده‌ی شما وزن هر شاخه را اعلام نمی‌کند، با این جدول خودتان حساب کنید.

کنترل هنگام تحویل بار

1. از هر عرض، دست‌کم دو شاخه را به‌صورت تصادفی انتخاب کنید.
2. ضخامت ورق را با کولیس در چند نقطه از لبه اندازه بگیرید.
3. شاخه را وزن کنید و با عدد جدول مقایسه کنید.
4. نتیجه را در صورت‌جلسه‌ی تحویل مصالح بنویسید تا مبنای صورت وضعیت باشد.

از متره تا سفارش خرید؛ چند شاخه سفارش بدهیم؟

مقدار سفارش با مقدار متره یکی نیست: طول هر عرض را بر طول شاخه تقسیم کنید، به عدد بالاتر گرد کنید و چند درصد برای برش و پرت اضافه کنید. صورت وضعیت بر اساس کار نصب‌شده نوشته می‌شود، اما خرید باید پرت برش را هم پوشش بدهد.

طول شاخه بسته به تولیدکننده فرق می‌کند. بسیاری از تولیدکنندگان داخلی شاخه‌ی ۲ متری عرضه می‌کنند، اما پیش از سفارش طول دقیق را بپرسید.

مثال: برای مسیر ۴۰٫۴ متری عرض ۳۰ با شاخه‌ی ۲ متری:

مرحله	محاسبه	نتیجه
تعداد شاخه‌ی خالص	۴۰٫۴ ÷ ۲	۲۰٫۲ ← ۲۱ شاخه
پرت برش (فرض ۵ درصد)	۲۱ × ۱٫۰۵	۲۲ شاخه
وزن تقریبی بار (ورق ۱٫۲۵)	۲۲ × ۷٫۵	حدود ۱۶۵ کیلوگرم

عدد ۵ درصد یک فرض است، نه قاعده. در مسیرهای مستقیم و طولانی پرت کمتر است و در مسیرهای پرپیچ‌وخم با انشعاب زیاد بیشتر.

چند نکته که در سفارش جا می‌افتد:

• وصله‌ها: در هر مسیر پیوسته تقریباً به تعداد شاخه‌ها منهای یک وصله لازم است، به‌علاوه‌ی وصله‌ی دو سر هر اتصال. پیچ و مهره را هم با کمی مازاد سفارش دهید.
• درب: اگر درب لازم است، طولش را مثل سینی جدا محاسبه کنید. درب زانویی و سه‌راهی هم قطعه‌ی جداست.
• پیش‌فاکتور: چون قیمت ورق مدام تغییر می‌کند، پیش‌فاکتور را با تاریخ، ضخامت ورق، نوع گالوانیزه و وزن هر شاخه بگیرید. وزن مکتوب، مبنای کنترل هنگام تحویل است.

سینی کابل در فهرست بها؛ ردیف موجود یا ردیف ستاره‌دار؟

اگر شرح یکی از ردیف‌های فهرست بهای تأسیسات برقی سال جاری با نوع، عرض و ضخامت سینی پروژه‌ی شما می‌خواند، از همان ردیف استفاده کنید؛ اگر نمی‌خواند، قلم را به‌صورت ردیف ستاره‌دار با تجزیه‌ی بها پیشنهاد دهید. بیشترین اختلاف بین مشاور و پیمانکار معمولاً سر همین انتخاب است، نه سر عدد متره.

پیش از انتخاب ردیف این‌ها را بخوانید

1. مقدمه‌ی فصل: معمولاً مشخص می‌کند چه اقلامی (وصله، پیچ و مهره، ساپورت، درب) جزو قیمت ردیف اصلی‌اند و چه اقلامی جدا پرداخت می‌شوند.
2. شرح کامل ردیف: واحد، عرض، ضخامت ورق و نوع پوشش را با مشخصات فنی پروژه مقایسه کنید. «سینی کابل عرض ۳۰» با ورق ۱ و با ورق ۱٫۵ دو کالای متفاوت‌اند.
3. مشخصات فنی خصوصی پروژه: اگر ضخامت یا نوع گالوانیزه را مشخص کرده، همان مبنای انتخاب ردیف است.

جدول تطبیق متره و فهرست بها

یک جدول ساده بسازید که هر قلم متره را به یک ردیف وصل کند. همین جدول در بازبینی ناظر بیشترین وقت را صرفه‌جویی می‌کند:

قلم متره	شماره‌ی ردیف	واحد	مقدار	توضیح
سینی عرض ۳۰، ورق ۱٫۲۵	(از فهرست بهای سال جاری)	متر طول	۴۰٫۴	شامل ۲٫۴ متر طول قائم
زانویی افقی عرض ۳۰	…	عدد	…	از شمارش بلوک‌ها
ساپورت تیپ A	…	عدد یا کیلوگرم	۳۰ + ساپورت کنار اتصالات	فاصله‌ی ۱٫۵ متر

اگر از نسخه‌ی اکسل فرمول‌دار فهرست بها استفاده می‌کنید، همین ستون مقدار را مستقیم در فایل وارد کنید تا مبلغ هر ردیف خودکار محاسبه شود.

ردیف ستاره‌دار برای سینی کابل

وقتی ردیف مشابه وجود ندارد، قیمت از تجزیه‌ی بها به‌دست می‌آید. برای سینی کابل، سهم مصالح معمولاً از وزن محاسبه می‌شود: وزن هر متر از جدول بخش قبل، ضرب در قیمت روز ورق گالوانیزه، به‌علاوه‌ی هزینه‌ی ساخت. دستمزد نصب و حمل هم جدا آورده می‌شود. پیش‌فاکتور تاریخ‌دار تولیدکننده با ضخامت و وزن مکتوب، محکم‌ترین پشتوانه‌ی این تجزیه نزد مشاور و کارفرماست.

چک‌لیست پیش از امضای صورت وضعیت سینی کابل

این ده مورد را پیش از ارسال یا امضای صورت وضعیت مرور کنید؛ هرکدام یکی از اختلاف‌های رایج بین پیمانکار و ناظر را می‌بندد.

• طول هر عرض جدا متره شده و عرض‌ها با هم جمع نشده‌اند.
• طول‌های قائم (پایین آمدن تا تابلو، شفت‌ها، تغییر ترازها) از مقاطع اضافه شده‌اند.
• طول زیر اتصالات، اگر اتصالات جدا پرداخت می‌شوند، از ردیف سینی مستقیم کم شده است.
• زانویی‌های عمودی از مقطع شمرده شده‌اند، نه فقط از پلان.
• تعداد ساپورت با فاصله‌ی ساپورت مشخصات فنی پروژه می‌خواند.
• ساپورت‌های کنار زانویی‌ها، سه‌راهی‌ها و انتهای مسیرها شمرده شده‌اند.
• ضخامت و نوع گالوانیزه‌ی ردیف فهرست بها با مشخصات فنی پروژه یکی است.
• صورت‌جلسه‌ی تحویل مصالح با ضخامت کولیسی و وزن شاخه‌های نمونه ضمیمه است.
• برای ردیف‌های ستاره‌دار، تجزیه‌ی بها و پیش‌فاکتور تاریخ‌دار پیوست شده است.
• درب سینی فقط در مسیرهایی آمده که نقشه یا مشخصات خواسته‌اند.

سؤالات متداول درباره‌ی متره‌ی سینی کابل

سینی کابل در صورت وضعیت متری حساب می‌شود یا کیلویی؟

معمولاً متری، به تفکیک عرض و ضخامت. وزن بیشتر در ردیف‌های ستاره‌دار و برای محاسبه‌ی سهم مصالح در تجزیه‌ی بها به کار می‌رود. واحد نهایی را همیشه شرح ردیف فهرست بها یا قرارداد تعیین می‌کند.

وزن هر متر سینی کابل چقدر است؟

برای سینی با دیواره‌ی ۴ سانتی، وزن هر متر تقریباً برابر است با (عرض به سانتی‌متر + ۸) ÷ ۱۰۰ × ضخامت × ۷٫۸۵. مثلاً عرض ۳۰ با ورق ۱٫۲۵ حدود ۳٫۷ کیلوگرم بر متر است.

زانویی و سه‌راهی جزو متراژ سینی حساب می‌شوند؟

اگر اتصالات ردیف جدا و عددی دارند، نه؛ طول زیر آن‌ها را از سینی مستقیم کم کنید. اگر اتصالات جزو قیمت ردیف سینی‌اند، طول کامل محور مسیر را بنویسید و اتصالات را جدا نشمارید.

فاصله‌ی ساپورت سینی کابل چقدر است؟

در اجرای رایج ساختمانی حدود ۱٫۵ متر. با ورق نازک و بار سبک حدود یک متر، و با ورق ضخیم‌تر تا ۲ متر. در مسیرهای سنگین، فاصله باید از محاسبه‌ی بار به‌دست بیاید.

از کجا بفهمیم ضخامت سینی کابل کمتر از فاکتور است؟

شاخه را وزن کنید و با وزن تئوری مقایسه کنید. اگر بیش از ۱۰ درصد سبک‌تر بود، ورق نازک‌تر از ادعای فاکتور است. اندازه‌گیری ضخامت با کولیس در چند نقطه هم این نتیجه را تأیید می‌کند.

پرت سینی کابل را چند درصد در نظر بگیریم؟

عدد ثابتی وجود ندارد. در مسیرهای مستقیم و طولانی چند درصد کافی است و در مسیرهای پرپیچ‌وخم با انشعاب زیاد بیشتر. پرت فقط در مقدار خرید می‌آید، نه در صورت وضعیت.

اگر ردیف مناسب سینی کابل در فهرست بها نبود چه کنیم؟

قلم را به‌صورت ردیف ستاره‌دار با تجزیه‌ی بها پیشنهاد دهید. سهم مصالح را از وزن هر متر و قیمت روز ورق حساب کنید و پیش‌فاکتور تاریخ‌دار تولیدکننده را پیوست کنید.

جمع‌بندی

متره‌ی دقیق سینی کابل سه کار است: طول را به تفکیک عرض و با طول‌های قائم بگیرید، اتصالات و ساپورت‌ها را جدا بشمارید، و ضخامت را با ترازو کنترل کنید. بیشتر اختلاف‌های صورت وضعیت از همین سه نقطه می‌آیند، نه از قیمت ردیف.

اگر فقط یک کار از این راهنما را انجام می‌دهید، صورت‌جلسه‌ی تحویل مصالح را با وزن دو شاخه‌ی نمونه از هر عرض کامل کنید. این کار پنج دقیقه وقت می‌گیرد و جلوی بحث‌های چندهفته‌ای سر ضخامت را در صورت وضعیت می‌گیرد.