راهنمای آمادگی ساختمان برای قطعی آب و برق

وقتی آب و برق قطع می‌شود چه کنیم؟

حتما شما هم در سال‌های اخیر قطعی آب، افت فشار و خاموشی‌های برنامه ‌ریزی‌شده را تجربه کرده‌اید شرایطی که در بسیاری از شهرهای ایران، به یکی از دغدغه‌های روزمره شهروندان تبدیل شده است.
با قطع آب، دسترسی به آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و شست ‌وشو محدود می‌شود. با قطع برق هم پمپ آب، آسانسور، روشنایی و بسیاری از تجهیزات ساختمان از کار می‌افتند.
اگر آب و برق هم‌ زمان قطع شوند، شرایط پیچیده‌ تر می‌شود. اما می‌توان بخش زیادی از این مشکلات را از قبل مدیریت کرد.
مخزن آب، پمپ آب، و وجود برق اضطراری برای مدیریت مصرف بهتر، مهم‌ ترین بخش‌های آمادگی ساختمان برای قطعی آب و برق احتمالی هستند.
در این راهنما قدم‌ به قدم بررسی می‌ کنیم یک ساختمان برای چند ساعت یا حتی برای یک قطعی طولانی مدت، چه چیزهایی باید از قبل آماده کند.

قطعی آب و برق در یک ساختمان فقط به معنی خاموش شدن چراغ‌ ها یا باز نشدن شیر آب نیست. با قطع برق ممکن است پمپ از کار بیفتد و آب به طبقات بالا نرسد با قطع آب، ذخیره موجود ساختمان باید بین ساکنان مدیریت شود و اگر هر دو هم‌ زمان اتفاق بیفتند، شرایط پیچیده ‌تر می‌شود. برای همین، بهتر است قبل از وقوع چنین شرایطی، ظرفیت مخزن آب پلاستیکی ، روش تأمین برق پمپ و تجهیزات ضروری، محل نصب تجهیزات و نحوه مدیریت مصرف مشخص شده باشد. در این راهنما قدم‌ به ‌قدم بررسی می‌ کنیم یک ساختمان برای چند ساعت یا حتی یک قطعی طولانی ‌تر، چه چیزهایی باید از قبل آماده کند.

اگر آب و برق ساختمان قطع شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

اولین نکته این است که قطعی آب و برق همیشه دو اتفاق کاملاً جدا از هم نیستند.

در یک ساختمان چند طبقه، آب ممکن است از طریق پمپ به طبقات بالاتر منتقل شود. بنابراین حتی اگر در ساختمان ذخیره آب وجود داشته باشد، قطع برق می ‌تواند باعث شود آب ذخیره‌ شده به واحدها نرسد.

از طرف دیگر، قطع آب شهری لزوماً به معنی بی ‌آب شدن فوری ساختمان نیست اگر ذخیره مناسبی وجود داشته باشد، ساکنان می‌توانند برای مدتی از آن استفاده کنند.

اما اگر هر دو شبکه هم ‌زمان دچار اختلال شوند، ساختمان باید سه سؤال مهم را از قبل پاسخ داده باشد:

چه مقدار آب ذخیره داریم؟

در صورت قطع برق، پمپ چگونه کار می‌کند؟

کدام تجهیزات برقی باید حتماً روشن بمانند؟

پاسخ همین سه سؤال، بخش زیادی از آمادگی ساختمان برای شرایط اضطراری را مشخص می‌ کند.

برای قطعی آب ساختمان چقدر آب ذخیره لازم است؟

نمی‌توان برای همه ساختمان‌ها یک عدد ثابت تعیین کرد. تعداد ساکنان، مدت زمان قطعی، الگوی مصرف و این ‌که قرار است آب فقط برای نیازهای ضروری مصرف شود یا برای تمام مصارف روزمره، روی ظرفیت مورد نیاز تأثیر می‌گذارد.

برای یک برآورد اولیه می‌توان از این فرمول استفاده کرد:

حجم آب مورد نیاز = تعداد واحد ها × مصرف روزانه هر واحد × تعداد روزهای ذخیره

مثلاً اگر ساختمانی ۲۰ واحد داشته باشد و هدف، تأمین آب ضروری برای یک روز باشد، باید ابتدا میزان مصرف واقعی موردنظر تعیین شود و سپس ظرفیت مناسب انتخاب شود.

نکته مهم این است که مصرف آب در زمان قطعی نباید الزاماً برابر با مصرف روزهای عادی باشد. اگر آب ذخیره‌ شده برای شرایط اضطراری در نظر گرفته شده، معمولاً اولویت با آشامیدن، پخت ‌و پز، بهداشت و سایر نیازهای ضروری است.

فقط تعداد واحدها را ملاک قرار ندهید

دو ساختمان با تعداد واحد برابر می‌توانند نیاز آبی کاملاً متفاوتی داشته باشند.

برای مثال، یک ساختمان ۱۰ واحدی ممکن است در هر واحد دو نفر ساکن داشته باشد و ساختمان دیگری با همان تعداد واحد، جمعیت بیشتری داشته باشد. همچنین ساختمان اول ممکن است برای قطعی کوتاه‌ مدت برنامه ‌ریزی کند و ساختمان دوم به ذخیره چند روزه نیاز داشته باشد.

پس هنگام تعیین ظرفیت، این اطلاعات را کنار هم قرار دهید:

تعداد واحدها

تعداد ساکنان

میانگین مصرف

مدت قطعی احتمالی

میزان آب مورد نیاز برای مصارف ضروری

فضای قابل استفاده برای نصب

ظرفیت تحمل سازه در محل نصب

اگر برق قطع شود، آب طبقات بالا چه می‌شود؟

این یکی از مهم ‌ترین مشکلاتی است که در ساختمان ‌های چند طبقه دیده می‌شود.

اگر فشار شبکه شهری برای رساندن آب به طبقات بالا کافی نباشد، پمپ وظیفه انتقال آب را بر عهده می‌گیرد. بنابراین ممکن است ساختمان آب ذخیره‌ شده داشته باشد، اما با قطع برق، پمپ از کار بیفتد و واحدهای طبقات بالاتر عملاً به آب دسترسی نداشته باشند.

برای جلوگیری از این وضعیت، باید مشخص شود پمپ آب در زمان قطعی برق از چه منبعی تغذیه خواهد شد.

در برخی ساختمان‌ها می‌توان بخشی از تجهیزات ضروری را به ژنراتور متصل کرد. در برخی دیگر، بسته به طراحی تأسیسات، استفاده از تجهیزات برق اضطراری یا راهکارهای دیگر ممکن است منطقی ‌تر باشد.

نکته مهم این است که وجود ذخیره آب به‌ تنهایی به معنی دسترسی همه واحدها به آب نیست.

مسیر انتقال آب، پمپ، تابلو برق و نحوه تأمین انرژی آن‌ها باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

برای ساختمان ژنراتور لازم است یا UPS ؟

این دو تجهیز جایگزین کامل یکدیگر نیستند و کاربردشان متفاوت است.

UPS بیشتر برای تأمین برق کوتاه ‌مدت و جلوگیری از خاموشی ناگهانی تجهیزات حساس استفاده می‌شود. سیستم‌ های شبکه، دوربین، تجهیزات کنترلی و برخی تجهیزات الکترونیکی می‌توانند از چنین راهکاری بهره ببرند.

ژنراتور برای تأمین برق در مدت طولانی ‌تر کاربرد دارد و می‌تواند بخشی از بارهای ضروری ساختمان را پوشش دهد.

بنابراین سؤال درست این نیست که «ژنراتور بهتر است یا UPS ؟» بلکه باید پرسید:

در زمان قطعی برق، دقیقاً کدام تجهیزات باید روشن بمانند و برای چه مدتی؟

اگر پاسخ این سؤال مشخص شود، انتخاب سیستم برق اضطراری بسیار منطقی‌ تر خواهد بود.

چه وسایلی در زمان قطعی برق باید روشن بمانند؟

قرار نیست در زمان خاموشی تمام تجهیزات ساختمان با برق اضطراری کار کنند.

اگر بخواهیم همه مصرف ‌کننده‌ها را به ژنراتور متصل کنیم، ظرفیت مورد نیاز و هزینه سیستم افزایش پیدا می‌کند. بهتر است تجهیزات بر اساس اهمیت دسته ‌بندی شوند.

تجهیزات ضروری

بسته به نوع ساختمان، این تجهیزات می‌توانند در اولویت باشند:

پمپ آب

روشنایی راه‌ پله

روشنایی پارکینگ

سیستم اعلام حریق

برخی تجهیزات حفاظتی

دوربین ‌های مدار بسته

سیستم کنترل تردد

تجهیزات ضروری موتورخانه

تجهیزات غیر ضروری

تجهیزاتی مانند روشنایی تزئینی، برخی پریزهای عمومی یا مصرف‌ کننده‌ های پرمصرف را می‌توان در زمان قطعی از مدار برق اضطراری خارج کرد.

این تفکیک باعث می‌شود ظرفیت منبع برق اضطراری بر اساس نیاز واقعی ساختمان انتخاب شود.

یک نکته مهم درباره ژنراتور | توان پمپ را دست ‌کم نگیرید

پمپ آب از آن دسته تجهیزاتی است که هنگام راه‌ اندازی ممکن است جریان بیشتری نسبت به حالت عادی نیاز داشته باشد.

بنابراین اگر قرار است پمپ به ژنراتور متصل شود، صرفاً جمع توان درج‌ شده روی پلاک تجهیزات برای انتخاب ظرفیت ژنراتور کافی نیست.

توان مورد نیاز در زمان استارت، نوع موتور، نحوه راه ‌اندازی و سایر بارهای هم ‌زمان باید توسط متخصص تأسیسات برقی بررسی شود.

این موضوع یکی از دلایلی است که خرید یک ژنراتور صرفاً بر اساس عدد توان، بدون بررسی سیستم موجود، می‌تواند نتیجه مطلوبی نداشته باشد.

مخزن را کجا نصب کنیم موتورخانه، پارکینگ یا پشت ‌بام؟

محل نصب فقط مسئله ‌ای برای پیدا کردن یک فضای خالی نیست.

مخزن پر از آب وزن قابل‌ توجهی دارد. هر ۱۰۰۰ لیتر آب تقریباً یک تن وزن دارد. بنابراین اگر قرار باشد یک مخزن ۵۰۰۰ لیتری روی بام نصب شود، وزن حدود پنج تن آب باید در محاسبات سازه ‌ای محل نصب مورد توجه قرار گیرد.

نصب در موتورخانه

در ساختمان‌هایی که فضای مناسب دارند، موتورخانه می‌تواند از نظر دسترسی به پمپ و لوله ‌کشی گزینه قابل بررسی باشد.

مزیت اصلی این جانمایی، دسترسی نسبتاً آسان به تجهیزات برای سرویس و تعمیر است.

البته باید مسیر لوله ‌کشی، فضای اطراف مخزن، امکان تخلیه آب و فاصله از تجهیزات حساس بررسی شود.

نصب در پارکینگ

پارکینگ در برخی ساختمان‌ها فضای مناسبی برای تجهیزات تأسیساتی دارد، اما باید مراقب بود مخزن مسیر عبور خودرو و عابر، جای پارک، دسترسی به تجهیزات ایمنی یا مسیرهای خروج را مختل نکند.

نصب روی پشت ‌بام

پشت‌ بام در بسیاری از ساختمان‌ها فضای در دسترس ‌تری دارد، اما وزن آب، شرایط سازه، تابش مستقیم خورشید، تغییرات دما، دسترسی برای سرویس و وضعیت لوله ‌کشی باید پیش از نصب بررسی شود.

بنابراین انتخاب محل نصب باید هم ‌زمان از نظر سازه، تأسیسات و دسترسی بررسی شود.

چه ظرفیتی برای ساختمان شما مناسب است؟

انتخاب ظرفیت بزرگ ‌تر همیشه به معنی انتخاب مناسب ‌تر نیست.

اگر ظرفیت بیش از نیاز باشد، فضای بیشتری اشغال می‌شود و وزن و هزینه تجهیزات نیز افزایش پیدا می‌کند. اگر ظرفیت کمتر از نیاز باشد، ذخیره موجود در زمان قطعی خیلی زود تمام می‌شود.

برای انتخاب ظرفیت، بهتر است ابتدا مشخص کنید:

چند نفر؟ چند ساعت یا چند روز؟ برای چه نوع مصرفی؟

بعد از آن باید ظرفیت مورد نیاز با فضای نصب و شرایط فنی ساختمان تطبیق داده شود.

برای مثال، ساختمانی که هدفش فقط پوشش یک قطعی چندساعته است، الزاماً به همان ظرفیتی نیاز ندارد که برای یک ساختمان با احتمال قطعی طولانی‌ مدت در نظر گرفته می‌شود.

شکل و ابعاد مخزن هم مهم است

انتخاب ظرفیت مناسب فقط به عدد لیتراژ محدود نمی‌شود شکل مخزن هم باید با فضای موجود هماهنگ باشد. در ساختمان‌هایی که فضای نصب طولی و عرض محدود دارند، مخزن آب افقی می‌تواند از نظر جانمایی گزینه قابل بررسی باشد. این مدل در برخی فضاهای کم‌ارتفاع یا محل‌هایی که محدودیت ارتفاع دارند، کاربرد بیشتری پیدا می‌کند.

در مقابل، اگر سطح کف محدود باشد اما ارتفاع کافی در محل نصب وجود داشته باشد، مدل‌های عمودی می‌توانند فضای کمتری روی زمین اشغال کنند. البته این انتخاب باید بر اساس ابعاد واقعی محل، مسیر ورود مخزن، ارتفاع سقف و فضای مورد نیاز برای سرویس انجام شود.

 

در ساختمان ‌هایی که فضای کف محدود است، استفاده از تجهیزات با سطح اشغال کمتر می‌تواند جانمایی را ساده‌تر کند. به همین دلیل، پیش از انتخاب نهایی باید علاوه بر ظرفیت، قطر، ارتفاع، محل اتصالات و فضای لازم برای دسترسی به مخزن نیز بررسی شود.

مخزن آب عمودی در چنین شرایطی می‌تواند یکی از گزینه‌های قابل بررسی باشد، به‌ خصوص زمانی که محدودیت اصلی ساختمان، کمبود سطح کف و نه ارتفاع باشد. با این حال، انتخاب مدل مناسب باید پس از اندازه ‌گیری محل و بررسی شرایط نصب انجام شود و نمی‌توان یک فرم خاص را برای تمام ساختمان‌ها مناسب دانست.

برای همین قبل از سفارش باید این موارد اندازه‌ گیری شود:

عرض در ورودی

عرض راهرو

ابعاد موتورخانه

ارتفاع سقف

فضای مورد نیاز اطراف مخزن

محل لوله‌های ورودی و خروجی

مسیر انتقال مخزن تا محل نصب

گاهی انتخاب مدلی با ابعاد متفاوت، مسئله نصب را بسیار ساده‌ تر می‌کند به‌ خصوص در ساختمان‌ هایی که فضای نصب محدود است.

آب ذخیره ‌شده چطور سالم و قابل استفاده بماند؟

ذخیره کردن آب فقط به پر کردن مخزن محدود نمی‌شود.

درپوش باید به‌ درستی بسته باشد تا گردوغبار و آلودگی وارد مخزن نشود. بدنه و اتصالات باید به ‌صورت دوره ‌ای بررسی شوند و وضعیت شناور، شیرها و مسیر لوله ‌کشی نیز کنترل شود.

مخزن نباید در شرایطی قرار بگیرد که آلودگی‌ های محیطی به ‌راحتی وارد آن شوند.

از طرف دیگر، نباید منتظر بمانید تا قطعی بعدی اتفاق بیفتد و آن زمان متوجه شوید پمپ، شناور یا یکی از شیرها مشکل دارد.

بازدید دوره ‌ای، بخش مهمی از آمادگی ساختمان است.

در زمان قطعی آب چطور مصرف را مدیریت کنیم؟

اگر آب برای شرایط اضطراری ذخیره شده باشد، مدیریت مصرف اهمیت زیادی دارد.

در زمان قطعی می‌توان مصرف را به ترتیب اولویت تنظیم کرد:

آشامیدن

پخت ‌و پز

بهداشت و شست‌ و شوی ضروری

سرویس‌های بهداشتی

سایر مصارف

همچنین بهتر است مدیر ساختمان از قبل نحوه استفاده از آب ذخیره ‌شده را به ساکنان اطلاع دهد.

یک اطلاعیه ساده در گروه ساختمان می‌تواند از مصرف بی‌ رویه جلوگیری کند به‌ خصوص زمانی که هنوز مشخص نیست قطعی چه مدت ادامه خواهد داشت.

اگر آب و برق هم ‌زمان قطع شوند چه کنیم؟

این سخت ‌ترین سناریو برای بسیاری از ساختمان‌ هاست.

در این شرایط باید چند اقدام هم‌ زمان انجام شود:

۱. میزان آب موجود را مشخص کنید

بدانید چه مقدار آب در مخزن باقی مانده و این میزان با مصرف فعلی چند ساعت یا چند روز دوام خواهد داشت.

۲. برق اضطراری را فعال کنید

در صورت وجود ژنراتور یا سیستم برق اضطراری، ابتدا بارهای ضروری مشخص ‌شده وارد مدار شوند.

۳. پمپ را بررسی کنید

اگر انتقال آب به طبقات به پمپ وابسته است، عملکرد آن باید بررسی شود.

۴. مصرف را محدود کنید

تا زمان مشخص شدن مدت قطعی، آب ذخیره‌ شده نباید مانند روزهای عادی مصرف شود.

۵. تجهیزات حساس را مدیریت کنید

در صورت قطعی برق طولانی، تجهیزات غیرضروری از مدار خارج شوند تا ظرفیت برق اضطراری برای بخش‌های مهم ‌تر حفظ شود.

مدیر ساختمان قبل از قطعی باید چه چیزهایی را بداند؟

شیر اصلی آب کجاست؟

محل پمپ کجاست؟

تابلو برق پمپ کجاست؟

ژنراتور چگونه راه‌اندازی می‌شود؟

کلید انتقال برق اضطراری کجاست؟

ظرفیت ذخیره آب چقدر است؟

آخرین سرویس پمپ چه زمانی بوده است؟

آخرین بررسی ژنراتور چه زمانی انجام شده است؟

سرویس ‌کار پمپ چه کسی است؟

سرویس ‌کار برق یا ژنراتور چه کسی است؟

یکی از ساده ‌ترین کارهایی که می‌تواند آمادگی ساختمان را افزایش دهد، تهیه یک فهرست اطلاعات ضروری است.

بهتر است این اطلاعات فقط در ذهن یک نفر نباشد و علاوه بر مدیر ساختمان مسئول تأسیسات نیز باید بداند.

اگر مدیر ساختمان در سفر باشد یا فرد مسئول در دسترس نباشد، شخص دیگری باید بتواند حداقل اقدامات ضروری را انجام دهد.

قوانین نصب تجهیزات در مشاعات را هم بررسی کنید

وقتی قرار است تجهیزات جدیدی در پارکینگ، پشت‌بام یا سایر بخش‌های مشترک نصب شود، موضوع فقط انتخاب محصول نیست.

باید مشخص شود فضای موردنظر چه وضعیتی دارد و نصب تجهیز چه تأثیری بر استفاده سایر ساکنان خواهد گذاشت.

مخزن نباید مسیر عبور را مسدود کند، دسترسی به تجهیزات ایمنی را از بین ببرد یا فضای مشترک را بدون هماهنگی در اختیار یک واحد قرار دهد.

به همین دلیل، قبل از اجرای پروژه بهتر است قواعد مربوط به نصب تجهیزات در مشاعات، تصمیمات مجمع ساختمان و الزامات فنی محل نصب بررسی شود. در مواردی که اختلاف یا ابهام وجود دارد، مشورت با مدیر ساختمان، مهندس تأسیسات یا متخصص امور ساختمان می‌تواند از مشکلات بعدی جلوگیری کند.

یک چک ‌لیست ساده برای آمادگی ساختمان

اگر قرار باشد تمام این مطالب را به یک چک ‌لیست کوتاه تبدیل کنیم، ساختمان باید این موارد را بررسی کند:

چک‌ لیست آب

ظرفیت مورد نیاز مشخص شده است.

حجم ذخیره فعلی مشخص است.

محل نصب از نظر سازه و فضا بررسی شده است.

پمپ آب سرویس شده است.

شناور و شیرآلات بررسی شده ‌اند.

مسیر لوله ‌کشی مشخص است.

دسترسی برای شست‌ و شو و تعمیر وجود دارد.

برنامه مدیریت مصرف در زمان قطعی مشخص است.

چک ‌لیست برق

تجهیزات ضروری مشخص شده ‌اند.

توان مورد نیاز محاسبه شده است.

ژنراتور یا سیستم برق اضطراری متناسب انتخاب شده است.

وضعیت سوخت و باتری ژنراتور بررسی می‌شود.

UPS تجهیزات حساس در صورت نیاز بررسی شده است.

پمپ آب در سناریوی قطعی برق تعیین تکلیف شده است.

روشنایی اضطراری در نقاط مهم وجود دارد.

چک‌ لیست مدیریتی

افراد مسئول مشخص شده‌ اند.

شماره سرویس ‌کارها در دسترس است.

محل تجهیزات اصلی برای افراد مسئول مشخص است.

دستورالعمل قطعی آب و برق در اختیار ساکنان قرار دارد.

تجهیزات به ‌صورت دوره‌ ای آزمایش می‌ شوند.

آمادگی برای قطعی آب و برق از کجا شروع شود؟

لازم نیست یک ساختمان برای آماده شدن، همه تجهیزات را یک ‌باره تغییر دهد. بهتر است ابتدا نقاط ضعف مشخص شوند.

اگر ساختمان در زمان قطع آب هیچ ذخیره ‌ای ندارد، اول مسئله آب بررسی شود. اگر ذخیره دارد اما پمپ در زمان قطع برق از کار می‌ افتد، باید ارتباط بین برق اضطراری و سیستم آبرسانی بررسی شود. اگر ژنراتور وجود دارد اما توان آن برای پمپ و تجهیزات ضروری کافی نیست، سیستم برق اضطراری نیاز به ارزیابی دارد.

در واقع، آمادگی مناسب از یک سؤال ساده شروع می ‌شود:

اگر همین امروز آب و برق ساختمان برای چند ساعت قطع شود، کدام بخش ساختمان اولین مشکل را پیدا می‌ کند؟

پاسخ به همین سؤال می ‌تواند اولویت اقدامات بعدی را مشخص کند.

هدف از آماده ‌سازی هم این نیست که ساختمان در زمان قطعی دقیقاً مانند شرایط عادی کار کند هدف این است که نیازهای ضروری ساکنان حفظ شود، تجهیزات حیاتی از کار نیفتند و چند ساعت قطعی به یک بحران برای تمام ساختمان تبدیل نشود.

در نهایت، ظرفیت، ابعاد، شکل مخزن و شرایط نصب باید متناسب با نیاز واقعی ساختمان انتخاب شود. قیمت نیز به عواملی مانند حجم، ساختار بدنه، ابعاد و مشخصات محصول وابسته است بنابراین بهتر است پیش از تصمیم ‌گیری، مشخصات فنی گزینه ‌های موجود بررسی شود تا انتخاب نهایی بر اساس نیاز واقعی ساختمان انجام شود.